KABANATA 2: ANG PAGHUHUKOM SA BOARDROOM
Kinabukasan, maagang sumikat ang araw pero nanatiling maginaw ang hangin sa loob ng aking kuwarto. Sa tabi ng aking higaan, nakaimpake na ang dalawang malalaking maleta—ang isa ay naglalaman ng mga damit ko, at ang isa naman ay puno ng mga medikal na rekord, gamot, at paboritong jacket ng aking ama.
Lumapit ako sa salamin. Wala na ang mahabang buhok na dati’y hinahawi ko tuwing mag-aaral ako hanggang madaling araw. Sa halip na mahiya o maiyak, itinaas ko ang aking noo. Nagsukbit ako ng isang simpleng itim na blazer na bumagay sa aking bagong anyo—matalim, pormal, at walang bahid ng kahinaan. Hindi na ako ang Mara na sunod-sunuran; ako na si Mara Villanueva, ang siyentipikong haharap sa sarili niyang kapalaran.
Alas-nuwebe ng umaga nang makarating ako sa punong tanggapan ng Philippine Advanced Biomedical Research Institute sa Taguig. Malamig ang marmol na sahig at amoy disinfectant ang buong pasilyo. Dumiretso ako sa opisina ni Dr. Elena Ramos.
“Handa ka na ba, Mara?” tanong ni Dr. Ramos pagkapasok ko. May iniabot siyang makapal na folder sa akin. “Bago natin asikasuhin ang medical transport ng papa mo patungong Zurich mamayang gabi, kailangan muna nating tapusin ang pormalidad dito. Ang apat na slot na iniwan mo ay nakasalalay sa rekomendasyon mo bilang Junior Lead ng ating international consortium.”
Binuklat ko ang folder. Doon ko nakita ang lihim na dokumentong isinumite sa HR committee tatlong araw bago ang graduation. Isa itong pormal na petisyon na may lagda nina Adrian Mendoza, Carlo Reyes, Cedric Reyes, at Bianca Salazar. Nakasulat doon na ako raw ay may “unstable mental state” dulot ng sakit ng aking ama, at iminungkahi nilang alisin ako sa shortlist upang hindi maantala ang mga kritikal na eksperimento ng institute.
Kasabay nito, inilakip nila ang aming capstone project—isang makabagong molecular diagnostic protocol na halos 90% ay ako ang sumulat at nagdisenyo ng data models habang sila ay abala sa mga graduation party. Pinalitan nila ang title page: tinanggal ang pangalan ko, at inilagay si Bianca bilang lead author, habang co-authors naman sina Adrian, Carlo, at Cedric.
“Hindi lang buhok mo ang ninakaw nila, Mara,” malamig na wika ni Dr. Ramos. “Ninakaw nila ang intelektwal mong pag-aari. Ngunit hindi nila alam, hawak namin ang server logs at commit history ng institute cloud kung saan orihinal mong in-upload ang bawat linya ng code.”
“Papasukin na po natin sila, Doctora,” mahinahon ngunit matatag kong tugon.
Pumasok ako sa Boardroom A at umupo sa dulong dulo ng mahabang conference table, sa tabi ng executive panel na binubuo ng limang senior directors. Nakaharap ako sa pinto. May suot akong pormal na salamin at ang aking tindig ay malayo sa simpleng mag-aaral na pinagtawanan nila kahapon.
Eksaktong alas-diyes, bumukas ang pinto.
Pumasok silang apat, nakabihis ng kanilang pinakamagagarang pormal na kasuotan. Si Adrian ay may suot pang mamahaling relos na iniregalo ko sa kaniya noong anibersaryo namin gamit ang ipon ko sa pagtu-tutor. Si Bianca naman ay may hawak na mamahaling leather portfolio, nakangiti at mukhang kampante. Kasunod nila ang magkapatid na Carlo at Cedric na nagbubulungan pa at pasimpleng nagtatawanan.
“Good morning, esteemed members of the board,” bati ni Adrian habang yumuyukod. “Kami po ang team na nagsumite ng breakthrough molecular diagnostic—”
Natigilan siya. Naputol ang kaniyang dila nang magtama ang aming mga paningin.
Nalaglag ang panga ni Bianca. Si Cedric naman ay napakapit sa braso ng kaniyang kapatid na si Carlo. Ang kanilang mga mukha na kanina lamang ay puno ng pagmamalaki ay biglang nawalan ng kulay, tila nakakita ng multo sa gitna ng maliwanag na silid.
“M-Mara?” nauutal na sambit ni Adrian. “Anong… anong ginagawa mo rito? Bakit ka nakaupo sa tabi ng panel?”
Tiningnan ko siya nang diretso sa mata, walang galit, walang luha, puro lamig.
“Maupo kayo,” pormal na utos ni Dr. Ramos bago pa makapagsalita muli si Adrian. “Nandito kayo para sa final verification ng inyong application para sa apat na bukas na research fellowship. At ang katabi ko ay si Researcher Mara Villanueva, ang hinirang na Principal Project Analyst ng ating European affiliate, at siya ang magsasagawa ng inyong technical defense.”
Bumagsak si Bianca sa kaniyang upuan. Nanginginig ang kaniyang mga kamay habang inilalapag ang portfolio sa lamesa.
“Magsimula tayo,” panimula ko, binuksan ang mikropono sa aking harapan. Ang boses ko ay umalingawngaw sa buong silid. “Gusto kong ipaliwanag ni Ms. Salazar ang mathematical derivation ng algorithm sa Section 4.2 ng inyong papel. Paano mo na-derive ang error-margin threshold gamit ang Bayesian neural network sa cell targeting?”
Napalunok si Bianca. Tumingin siya kay Adrian, humihingi ng saklolo. Ngunit si Adrian ay nakatitig lamang sa akin, nanlilisik ang mga mata na may halong matinding takot.
“A-ano kasi… iyon ay batay sa… sa standard formula…” pautal-utal na sagot ni Bianca, nagsisimula nang pagpawisan ang noo.
“Standard formula?” tanong ko, bahagyang ngumiti. “Ang algorithm na iyon ay orihinal kong ginawa gamit ang modified partial differential equations na isinulat ko noong gabing iniwan ninyo ako sa ulan sa Tanay. Walang textbook ang naglalaman niyan, Bianca. Dahil ako ang lumikha niyan.”
Bumaling ako sa magkapatid na Reyes. “Kayo, Carlo at Cedric, ayon sa report na ito, kayo raw ang nagsagawa ng laboratory synthesis. Maaari niyo bang sabihin sa panel kung anong pH level ang kailangan bago i-introduce ang reagent para hindi mag-denature ang protein?”
Natahimik ang magkapatid. Walang makasagot. Pareho silang yumuko sa hiya.
Tumayo si Adrian, pinilit magmatapang. “Mara! Ginagawa mo ba ito dahil sa personal nating alitan kahapon? Dahil lang ba nagpakalbo ka para sa isang biro, sisirain mo na ang kinabukasan namin? Directors, this is purely emotional retaliation!”
Sumandal ako sa aking upuan at tumingin sa mga direktor, bago ibinalik ang tingin kay Adrian.
“Hindi ito tungkol sa buhok ko, Adrian,” malamig kong sabi. “Ito ay tungkol sa integridad. Pindutin mo ang screen sa harap mo.”
Sabay-sabay na umilaw ang monitor sa tapat nilang apat. Lumabas doon ang buong digital trail ng institute system. Malinaw na nakasaad ang aking student ID number, ang eksaktong oras ng bawat file revision, at ang IP address ng computer shop kung saan ako nagpupuyat habang sila ay nagpa-party. Higit sa lahat, lumabas din sa screen ang screenshot ng liham na ipinasa nila sa HR—ang liham kung saan tinawag nila akong baliw at walang silbi.
Nanginig ang buong katawan ni Adrian. Napatakip ng mukha si Bianca at nagsimulang humagulgol.
“H-hindi totoo iyan… Mara, makinig ka muna,” bulong ni Adrian, unti-unti nang nawawala ang tindig ng isang lider.
“Tapos na ang pagdinig,” pinal na deklara ni Dr. Ramos. “Ang panel ay maglalabas ng pormal na desisyon sa loob ng sampung minuto.”
Tumayo ako mula sa aking kinauupuan. Hindi ko na hinintay ang kanilang mga luha. Diretso akong naglakad palabas ng boardroom, bitbit ang aking mga dokumento, habang ang apat na taong sumira sa aking tiwala ay naiwang nakalubog sa sarili nilang kasinungalingan.
KABANATA 3: ANG HULING LIPAD PATUNGONG HINAHARAP
Paglabas ko ng boardroom, hindi pa ako nakakalayo sa hallway nang marinig ko ang mabilis na mga yabag.
“Mara! Mara, mag-usap tayo!” sigaw ni Adrian.
Hinarap ko siya. Kasunod niya sina Carlo, Cedric, at si Bianca na halos magusot na ang make-up sa labis na pag-iyak. Wala na ang mga mapagmataas na ngiti. Wala na ang mga biro at tawanan sa group chat.
“Mara, parang awa mo na,” lumuhod si Bianca sa harap ko, hinawakan ang laylayan ng aking blazer. “Kapag hindi ako natanggap dito, wala na akong mukhang ihaharap sa pamilya ko. Baka ipakasal ako sa taong hindi ko gusto sa probinsya para lang mabayaran ang utang namin sa tuition! Patawarin mo ako, Mara… sumunod lang ako sa plano ni Adrian!”
“Bianca, ano ba!” bulyaw ni Adrian, ngunit agad ding bumaling sa akin nang may pagsusumamo. “Babe… Mara, mahal ko. Nagkamali ako. Aminado ako, nabulag ako sa ambisyon. Gusto ko lang namang masigurong magkakasama pa rin tayo sa industriya. Pakiusap, bawiin mo ang sinabi mo sa panel. Sabihin mo nagkamali ka lang ng interpretation sa data. Hindi ba’t nangako tayo na sabay tayong aabot sa tuktok?”
Tiningnan ko ang lalaking minahal ko sa loob ng apat na taon. Ang lalaking pinaglaanan ko ng aking mga baon, ang taong ginawan ko ng mga thesis chapter habang puyat ako sa pag-aalaga sa aking ama. Sa sandaling iyon, wala na akong maramdamang kirot o galit. Pagkamuhi at matinding panghihinayang na lamang sa panahong sinayang ko sa kaniya.
“Babe?” ulit ko sa kaniyang tinawag, may mapait na ngiti sa aking labi. “Kahapon lang, narinig ko sa labas ng classroom. Sinabi mo, ‘Wala siyang ibang kaibigan kundi tayo. Kahit anong gawin ko, babalik din iyan.’ Akala mo ba ganoon kababa ang tingin ko sa sarili ko?”
Natahimik si Adrian. Nanlaki ang kaniyang mga mata nang mapagtantong narinig ko ang bawat lason na lumabas sa bibig niya.
Lumapit sina Carlo at Cedric. “Mara, tropa tayo simula pagkabata,” sabi ni Carlo, nanginginig ang boses. “Alam mo namang may scholarship loan kaming kailangang bayaran ni Cedric. Kapag na-blacklist kami sa Biomedical Board, hindi na kami makakapag-practice ng propesyon namin. Masisira ang buong buhay namin!”
“Nang ahitin ninyo ang buhok ko at pinagtawanan ako sa harap ng buong batch, naisip niyo ba ang buhay ko?” tanong ko sa kanilang dalawa. “Nang subukan ninyong tanggalin ang tanging pag-asa ng tatay ko na makakuha ng cancer treatment, naisip niyo ba ang pamilya ko? Hindi. Ang inisip niyo lang ay ang sarili ninyong kapakanan.”
Bumukas ang pinto ng boardroom. Lumabas ang Legal Officer ng institute, may hawak na apat na puting sobre.
“Mr. Mendoza, Ms. Salazar, and Messrs. Reyes,” malamig na anunsyo ng opisyal. “Dahil sa hayagang academic dishonesty, intellectual property theft, at pagsusumite ng maling impormasyon sa pamunuan, opisyal na binabawi ng Philippine Advanced Biomedical Research Institute ang inyong eligibility. Bukod dito, ipapadala ng aming legal team ang pormal na reklamo sa Professional Regulation Commission at sa pamantasan para sa rebokasyon ng inyong mga karangalan.”
“HINDI! HINDI PUWEDE ITO!” sigaw ni Bianca, bumagsak nang tuluyan sa sahig.
Si Carlo at Cedric ay napasandal sa pader, tulala at hindi makapaniwala na ang apat na taon nilang pinaghirapan ay naglaho sa loob lamang ng isang umaga.
Tiningnan ako ni Adrian, nangingilid ang luha ng galit at takot. “Mara, ginusto mo talaga kaming wasakin! Akala mo ba magiging masaya ka sa ginawa mo?”
Tumingin ako sa orasan sa aking pulso. Alas-onse y medya na.
“Hindi ko kayo winasak, Adrian. Kayo mismo ang nagtayo ng sarili ninyong bitag; pumasok lang kayo nang kusa,” mahinahon kong sagot. “At hindi ako magiging masaya dahil sa pagbagsak ninyo. Magiging masaya ako dahil sa wakas, malaya na ako sa inyo.”
Tinalikuran ko sila. Habang naglalakad ako sa mahabang hallway, naririnig ko pa rin ang mga sigaw, iyak, at pagtatalo nilang apat—nagsisimula na silang magsisihan, magsigawan, at magsakitan. Ang pagkakaibigang itinayo sa kaplastikan ay tuluyang gumuho.
Pagsapit ng alas-singko ng hapon, nakarating ako sa Ninoy Aquino International Airport.
Nasa private medical lounge ako kung saan nakaratay sa specialized wheelchair ang aking ama, suot ang kaniyang makapal na bonnet. Bagamat mahina ang kaniyang katawan, may ngiti sa kaniyang mga labi nang makita niya ako.
“Anak,” mahinang tawag ni Papa, hinawakan ang aking kamay. Tumingin siya sa aking ulo. Dahan-dahan niyang inangat ang kaniyang nanghihinang palad at hinaplos ang aking maikling buhok. “Napakaganda mo pa rin. Kahit anong hitsura mo, ikaw ang pinakamagandang biyaya sa akin ng Diyos.”
Tumulo ang aking luha, ngunit sa pagkakataong ito, luha ito ng kaginhawahan at pag-asa. Lumuhod ako at niyakap ang aking ama. “Papa, pupunta na tayo sa Switzerland. Gagaling ka na roon. Hindi na tayo aalipinin ng kahit sino.”
“Paging all passengers of Swiss International Air Lines Flight LX 183 to Zurich, please proceed to Gate 7 for boarding.”
Pumasok sa lounge si Dr. Ramos kasama ang medical team na mag-aalaga kay Papa sa buong biyahe. Tumango siya sa akin, isang senyales ng paggalang at bagong simula.
Bago ko tuluyang patayin ang aking cellphone para sa limang taong pananahimik sa ilalim ng international contract, pumasok ang sunod-sunod na notifications.
Ang balita ay kumalat na sa unibersidad: ang apat na dating sikat na estudyante ay tinanggalan ng latin honors at nahaharap sa mga kasong administratibo. Ang group chat naming lima na dati’y puno ng mga patawa at pang-aasar ay binaha ng mga voicemail ni Adrian, nagmamakaawa, humihingi ng tawad, umiiyak.
Hindi ko pinakinggan ang kahit isa.
Pinindot ko ang Select All, saka pinili ang Delete. Kasunod noon, tinanggal ko ang aking SIM card, binali ito sa dalawa, at itinapon sa basurahan sa tabi ng boarding gate.
Sumakay kami ng eroplano. Habang dahan-dahang umaangat ang sasakyang panghimpapawid sa himpapawid ng Maynila, tumingin ako sa bintana. Ang mga ilaw ng lungsod kung saan ako inapi, niloko, at pinagtawanan ay unti-unting lumiliit, hanggang sa maging tuldok na lamang sa gitna ng kadiliman.
Hinawakan ko ang aking ulo. Ang buhok ko ay muling hahaba, mas malago, at mas malakas kaysa dati.
Kasabay ng paglipad ng eroplano patungo sa mga bundok ng Switzerland, iniwan ko sa lupa ang lahat ng pait ng kahapon. Ang babaeng tinawag nilang taga-bitbit lamang ay isa nang ganap na pinuno ng kaniyang sariling tadhana.